Trong thời đại số hóa, dữ liệu cá nhân không còn đơn thuần là những dòng thông tin rời rạc mà đã trở thành một loại “tài sản số” vô cùng giá trị. Mỗi thao tác của người dùng trên môi trường mạng, từ việc đăng ký tài khoản, mua sắm trực tuyến, tương tác trên mạng xã hội cho đến giao dịch qua ứng dụng ngân hàng, đều tạo ra dấu vết dữ liệu. Khi những dữ liệu này bị thu thập hoặc sử dụng trái phép, người dùng có thể phải đối mặt với hàng loạt rủi ro nghiêm trọng, bao gồm mất tiền oan, bị đánh cắp danh tính hoặc bị xâm phạm quyền riêng tư một cách tinh vi và khó lường.
1. Vì sao phải bảo vệ dữ liệu cá nhân?
Sự phát triển của công nghệ khiến lượng dữ liệu cá nhân bị thu thập mỗi ngày trở nên khổng lồ. Chỉ trong năm 2024, hacker đã đánh cắp 994 TB dữ liệu trên toàn cầu, trong đó 534 TB bị rao bán công khai. Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng nặng nề, với thiệt hại gần 16 tỷ USD từ các chiêu trò lừa đảo trực tuyến trong năm 2023.
Nguồn: http://chongluadao.vn/
Các nền tảng mạng xã hội và dịch vụ trực tuyến thu thập dữ liệu để phân tích hành vi người dùng, tối ưu quảng cáo và tăng doanh thu. Tuy nhiên, nếu hoạt động thu thập thiếu minh bạch hoặc hệ thống bảo mật kém, dữ liệu người dùng rất dễ bị lộ lọt. Trong khi đó, tấn công mạng ngày càng phức tạp: năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 1.300 cuộc tấn công mạng quy mô lớn, và 46% doanh nghiệp thừa nhận họ đã từng bị tấn công ít nhất một lần.
Điều này cho thấy dữ liệu cá nhân không chỉ dễ bị truy cập trái phép mà còn có giá trị cao đến mức trở thành mục tiêu hàng đầu của tội phạm công nghệ cao.
2. Nguyên nhân dẫn đến nguy cơ mất an toàn dữ liệu
Một trong những nguyên nhân chính là sự phát triển quá nhanh của công nghệ như AI, IoT hay blockchain, trong khi hệ thống bảo mật chưa theo kịp. Điều này tạo ra nhiều lỗ hổng mà tin tặc có thể lợi dụng.
Bên cạnh đó, nhận thức của người dùng và doanh nghiệp về an toàn dữ liệu còn thấp. Việc dùng chung mật khẩu, không bật xác thực hai lớp, lưu trữ dữ liệu mà không mã hóa hoặc cho phép truy cập quá dễ dàng khiến nguy cơ rò rỉ dữ liệu tăng cao. Việt Nam cũng thiếu nhân lực an ninh mạng chất lượng, trong khi tội phạm mạng ngày càng chuyên nghiệp, có tài chính mạnh và sử dụng công nghệ cao để tấn công có mục tiêu.
Khung pháp lý hiện nay về bảo vệ dữ liệu cá nhân tuy đã được đề cập rải rác trong nhiều văn bản như Hiến pháp 2013, Bộ luật Dân sự 2015, Luật An toàn thông tin mạng 2015 và Luật An ninh mạng 2018, nhưng các quy định vẫn còn phân tán và thiếu sự thống nhất. Sự ra đời của Nghị định 13/2023/NĐ-CP đã đặt nền móng quan trọng cho công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt, từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 sẽ chính thức có hiệu lực, tạo nên một khung pháp lý đầy đủ, rõ ràng và thống nhất hơn cho lĩnh vực này.
3. Pháp luật nhân diện hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân
Theo Điều 7, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân bao gồm:
- Mọi hoạt động xử lý, sử dụng hoặc tiết lộ thông tin cá nhân trái phép, làm ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
- Việc thu thập, khai thác dữ liệu cá nhân với mục đích chống lại Nhà nước hoặc gây mất trật tự, an toàn xã hội bị nghiêm cấm.
- Nghiêm cấm cản trở các hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc lợi dụng công tác bảo vệ dữ liệu để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
- Mọi hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái phép đều bị cấm, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
- Nghiêm cấm chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc làm mất dữ liệu cá nhân, cũng như sử dụng dữ liệu của người khác để phục vụ mục đích vi phạm pháp luật.
4. Chế tài đối với hành vi vi phạm dữ liệu cá nhân
4.1 Xử phạt hành chính
Khi nhân viên vi phạm các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, cơ quan hoặc doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều hình thức kỷ luật khác nhau, tùy vào mức độ nghiêm trọng của hành vi. Các biện pháp thường gặp gồm khiển trách, cảnh cáo, tạm đình chỉ công tác, và trong trường hợp vi phạm nặng, có thể dẫn đến chấm dứt hợp đồng lao động. Bên cạnh kỷ luật nội bộ, người vi phạm còn phải đối mặt với các chế tài theo pháp luật chuyên ngành.
Ngày 26/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, có hiệu lực từ 01/01/2026. Điều 8 của luật này xác định rõ cơ chế xử lý đối với các hành vi vi phạm. Theo quy định, tổ chức và cá nhân xâm phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi. Trường hợp gây ra thiệt hại thì người vi phạm còn phải bồi thường.
Đáng chú ý, luật đặt ra mức phạt hành chính rất cao đối với một số hành vi. Cụ thể, hành vi mua bán dữ liệu cá nhân có thể bị phạt tối đa gấp 10 lần khoản thu bất hợp pháp, hoặc lên đến 3 tỷ đồng nếu không xác định được khoản thu đó. Đối với hành vi vi phạm quy định về chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài, mức phạt có thể lên tới 5% tổng doanh thu của năm trước liền kề. Khi đối tượng vi phạm là cá nhân, mức phạt sẽ bằng một nửa so với mức áp dụng cho tổ chức.
Hình ảnh được thiết kết bởi DNP Viet Nam Law Firm
4.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Ngoài xử phạt hành chính, trong trường hợp hành vi vi phạm dữ liệu cá nhân gây hậu quả nghiêm trọng, cá nhân vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015. Một số tội danh liên quan trực tiếp đến việc xâm hại dữ liệu cá nhân gồm:
- Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác (Điều 159), áp dụng đối với việc chiếm đoạt, tiết lộ hoặc phát tán dữ liệu cá nhân trái phép.
- Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288), thường áp dụng cho các hành vi mua bán, trao đổi dữ liệu cá nhân bất hợp pháp.
- Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản (Điều 290), thường xảy ra trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua thông tin cá nhân bị đánh cắp.
- Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (Điều 331), được áp dụng khi hành vi xâm phạm dữ liệu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.
Tùy vào đặc điểm hành vi, mức độ thiệt hại và hậu quả thực tế, người thực hiện hành vi vi phạm có thể bị xử phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù, hoặc áp dụng hình phạt bổ sung. Các chế tài này nhằm răn đe và bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu trong môi trường số.
4. Cần làm gì để bảo vệ dữ liệu cá nhân?
Doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc bảo vệ dữ liệu nhân viên và khách hàng một cách trọn vẹn, từ khâu thu thập, lưu trữ, sử dụng cho đến khi xóa bỏ dữ liệu. Việc thông báo rõ ràng mục đích thu thập, lấy sự đồng ý minh bạch và cho phép người dùng rút lại sự đồng ý là yêu cầu bắt buộc. Đồng thời, doanh nghiệp phải phân quyền truy cập, xây dựng quy trình quản lý dữ liệu và xóa dữ liệu khi không còn mục đích sử dụng.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp/ cá nhân cần tuân thủ đầy đủ Nghị định 13/2023/NĐ-CP, trong đó bao gồm các yêu cầu quan trọng như: chỉ định bộ phận chuyên trách bảo vệ dữ liệu, áp dụng các biện pháp kỹ thuật an ninh như mã hóa, tường lửa và hệ thống chống xâm nhập, rà soát lại hợp đồng với đối tác, cập nhật chính sách bảo mật, cũng như xây dựng quy trình tiếp nhận và xử lý yêu cầu của chủ thể dữ liệu. Đồng thời, việc chủ động tìm hiểu và chuẩn bị theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 trước khi luật chính thức có hiệu lực là điều hết sức cần thiết, nhằm giúp doanh nghiệp dự đoán rủi ro, hoàn thiện quy trình nội bộ và tránh các vi phạm pháp lý khi luật bắt đầu được áp dụng.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố then chốt tạo dựng niềm tin với khách hàng, đối tác và người lao động. Trong bối cảnh tấn công mạng ngày càng tinh vi, doanh nghiệp chỉ có thể bảo vệ mình bằng cách hiểu luật, tuân thủ nghiêm ngặt và chủ động xây dựng hệ thống bảo mật từ sớm. Đây chính là con đường duy nhất để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ uy tín của doanh nghiệp cũng như cá nhân trong thời đại số.
—————————————-
CÔNG TY LUẬT TNHH DNP VIỆT NAM – DNP VIET NAM LAW FIRM
🏢Lầu 5, Số 52 Đường Nguyễn Thị Nhung, Khu Đô Thị Vạn Phúc, Phường Hiệp Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
📞Hotline: 0987.290.273 (Thạc sĩ Luật sư Đinh Văn Tuấn).
📩 Email: info@dnp-law.com.
Website: https://www.dnp-law.com/vi/
