Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu, các giao dịch liên kết giữa các doanh nghiệp trong cùng tập đoàn hoặc có mối quan hệ về vốn, quản lý, điều hành đang ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, loại hình giao dịch này luôn được cơ quan thuế đặc biệt chú ý nhằm ngăn ngừa chuyển giá, trốn thuế và đảm bảo tính minh bạch trong xác định nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
Bài viết dưới đây do DNP Viet Nam Law Firm cập nhật theo quy định pháp luật mới nhất năm 2025, nhằm hệ thống và phân tích những điểm mấu chốt doanh nghiệp cần nắm rõ về giao dịch liên kết giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế hợp pháp.
1. Khái niệm về giao dịch liên kết
CSPL: Khoản 22 Điều 3 Luật Quản lý thuế 2019, khoản 1 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, điểm c khoản 1 Điều 1 Nghị định 20/2025/NĐ-CP.
- Giao dịch liên kết là các giao dịch phát sinh giữa những bên có quan hệ về điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư và chúng phải tuân thủ nguyên tắc giá thị trường theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Đến năm 2025, Nghị định 20/2025/NĐ-CP mở rộng phạm vi “bên liên kết”, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, khi nhiều quan hệ trước đây được coi là độc lập nay có thể bị xem là liên kết nếu có sự chi phối thực tế. Các công ty con, công ty bị kiểm soát và công ty liên kết của tổ chức tín dụng cũng được đưa vào phạm vi này, nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý và tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giá.
2. Nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết của doanh nghiệp
CSPL: Điều 18 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 20/2025/NĐ-CP.
- Phải khai đầy đủ thông tin về các bên liên kết và các giao dịch phát sinh trong Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 20/2025/NĐ-CP. Thời hạn nộp hồ sơ này trùng với thời điểm nộp tờ khai quyết toán thuế TNDN hàng năm.
- Cần chuẩn bị bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, bao gồm hồ sơ quốc gia và hồ sơ toàn cầu.
- Lập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (nếu có):
- Nếu doanh nghiệp là công ty mẹ tối cao tại Việt Nam thuộc tập đoàn đa quốc gia và có doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 18.000 tỷ đồng trở lên, doanh nghiệp cần lập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia theo quy định tại điểm a khoản 5 Điều 18 Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Trường hợp công ty mẹ ở nước ngoài có nghĩa vụ lập báo cáo nhưng không nộp hoặc không cung cấp thông tin cho Việt Nam, hoặc chỉ định một công ty con tại Việt Nam nộp thay, doanh nghiệp Việt Nam được chỉ định phải nộp báo cáo và gửi kèm văn bản chỉ định cho cơ quan thuế.
- Nghị định 20/2025/NĐ-CP thiết lập cơ chế phối hợp giữa cơ quan thuế và Ngân hàng Nhà nước, theo đó các thông tin về mối quan hệ liên kết trong lĩnh vực tín dụng sẽ được cung cấp khi cần thiết, giúp cơ quan thuế quản lý và thanh tra hiệu quả hơn.
3. Nguyên tắc xác định giá trong giao dịch liên kết
CSPL: Khoản 1 Điều 7, Điều 8 và Điều 12 Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Giá trong giao dịch liên kết được xác định theo nguyên tắc giao dịch độc lập, tức là phân tích bản chất giao dịch và so sánh với các giao dịch tương tự giữa các bên độc lập. Việc lựa chọn đối tượng so sánh phải dựa trên các tiêu chí về chức năng thực hiện, tài sản sử dụng, rủi ro gánh chịu và điều kiện kinh doanh tương đồng theo Điều 7 của Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Nếu sau khi so sánh, mức giá hoặc tỷ suất lợi nhuận của giao dịch liên kết nằm ngoài khoảng giá trị độc lập quy định tại Điều 8 (từ bách phân vị 35 đến 75), doanh nghiệp phải thực hiện điều chỉnh để đưa kết quả về trong khoảng này và việc điều chỉnh không được làm giảm số thuế phải nộp.
Ví dụ: Công ty A tại Việt Nam sản xuất linh kiện điện tử và bán cho công ty mẹ ở Nhật Bản với giá 100.000 đồng/chiếc. Cũng sản phẩm này, Công ty A bán cho khách hàng độc lập trong nước với giá 140.000 đồng/chiếc. Khoảng chênh lệch giá lớn mà không có lý do hợp lý (như chất lượng khác, số lượng khác, điều kiện giao hàng khác…) cho thấy giá bán cho công ty mẹ không theo giá thị trường. Vì vậy, giao dịch này được xem là giao dịch liên kết cần điều chỉnh giá theo mức giá giao dịch độc lập (140.000 đồng/chiếc) để xác định đúng và khách quan số thuế phải nộp.
4. Trách nhiệm và chế tài xử phạt vi phạm
CSPL: Khoản 3 Điều 20 Nghị định 132/2020/NĐ-CP; Khoản 1, khoản 2 Điều 1, Điều 3 Nghị định 20/2025/NĐ-CP.
- Doanh nghiệp phải rà soát các quan hệ liên kết theo Nghị định 20/2025/NĐ-CP, đặc biệt với các khoản vay hoặc bảo lãnh liên quan đến ngân hàng, đồng thời cập nhật báo cáo nội bộ, lập hồ sơ chuyển giá đầy đủ và theo dõi chi phí lãi vay bị giới hạn khấu trừ.
- Nếu không lập hoặc nộp hồ sơ khi được yêu cầu, doanh nghiệp có thể bị cơ quan thuế ấn định giá, điều chỉnh lợi nhuận, xử lý sai sót liên quan đến bên liên kết. Đồng thời, chi phí lãi vay không được khấu trừ sẽ ảnh hưởng đến thu nhập chịu thuế, dù quy định chuyển tiếp cho phép phân bổ sang các năm sau. Cơ quan thuế cũng có thể phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để kiểm tra các quan hệ liên kết trong tổ chức tín dụng, ngăn chặn thao túng chi phí.
“Nội dung trên được DNP Viet Nam Law Firm cung cấp nhằm mục đích tham khảo. Để được tư vấn pháp lý chi tiết, chính xác và phù hợp với nhu cầu cụ thể, Quý khách hàng/Quý đối tác vui lòng liên hệ với chúng tôi qua thông tin bên dưới.”
—————————————-
CÔNG TY LUẬT TNHH DNP VIỆT NAM – DNP VIET NAM LAW FIRM
🏢Lầu 5, Số 52 Đường Nguyễn Thị Nhung, Khu Đô Thị Vạn Phúc, Phường Hiệp Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
📞Hotline: 0987.290.273 (Thạc sĩ Luật sư Đinh Văn Tuấn).
📩 Email: info@dnp-law.com.Website: https://www.dnp-law.com/vi/
