*Note: các văn bản pháp luật được trích dẫn là luật đang còn hiệu lực tại thời điểm diễn ra giao dịch.
Tóm tắt nội dung – Khái quát thương vụ M&A ThaiBev và Sabeco:
Vào cuối năm 2017, ThaiBev đã chi 4,8 tỷ USD để gián tiếp mua 53,59% cổ phần Sabeco thông qua công ty con Vietnam Beverage, đánh dấu một trong những thương vụ M&A lớn nhất khu vực. Giao dịch này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cổ phần hóa và đặt giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại), đặt ra câu hỏi về phương thức ThaiBev đã thực hiện thành công giao dịch trên. Thương vụ không chỉ thể hiện sức hút của doanh nghiệp Việt mà còn đặt ra nhiều bài học pháp lý quan trọng trong việc thực hiện các thương vụ M&A thành công.
1. Bối cảnh
Trong giai đoạn những năm 2010, Chính phủ Việt Nam thúc đẩy cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, các chủ trương được cụ thể hóa tại Nghị định 59/2011/NĐ-CP và Nghị định 189/2013/NĐ-CP. Ngày 18/12/2017, trong lộ trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, Bộ Công Thương tổ chức đấu giá cổ phần của Tổng công ty Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) với 343,3 triệu cổ phần (tương đương 53,59% vốn điều lệ).
Tại thời điểm đó, Sabeco là một trong những doanh nghiệp thống lĩnh thị trường bia miền Bắc với hệ thống phân phối rộng khắp, đang đẩy mạnh phát triển thị phần, đồng thời lợi nhuận có chiều hướng tăng. Về Thai Beverage Public Company Limited (ThaiBev), đây là một tập đoàn hàng đầu Thái Lan trong ngành bia rượu và bất động sản, được thành lập năm 2003 bởi tỷ phú Charoen Sirivadhanabhakdi. ThaiBev có trụ sở tại Bangkok (Thái Lan) và được niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Singapore.
Xét về tiềm năng thị trường, Việt Nam là một trong những thị trường tiêu thụ bia lớn nhất Châu Á với tiềm năng phát triển hấp dẫn, năm 2015 đạt mức tiêu thụ 3,8 tỷ lít, 41 lít/người và hệ thống vận tải ở Việt Nam thuận lợi để xây dựng mạng lưới phân phối đi các khu vực.
Việc ThaiBev mua lại Sabeco được cho là bước đi mang tính chiến lược của công ty này. Theo đó, thông qua công ty tại Việt Nam, ThaiBev sẽ từng bước thống lĩnh thị trường khu vực. Với giá trị 4,8 tỷ USD, đây là một trong những thương vụ M&A lớn và đáng chú ý nhất tại Việt Nam và Đông Nam Á.
2. Thách thức pháp lý
Pháp luật Việt Nam có sự phân biệt giữa nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư trong nước. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 1 Nghị Định 60/2015/NĐ-CP, nhà đầu tư nước ngoài bao gồm: (i) cá nhân có quốc tịch nước ngoài; hoặc (ii) tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài và thực hiện đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Như vậy ThaiBev được xem là tổ chức/nhà đầu tư nước ngoài.
Nhà đầu tư nước ngoài được phép mua cổ phần của doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa theo hình thức chào bán chứng khoán ra công chúng, tuy nhiên sẽ bị giới hạn về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (khoản 2 Điều 1 Nghị định 60/2015/NĐ-CP).
Tỷ lệ sở hữu nước ngoài là “Tỷ lệ sở hữu nước ngoài là tổng tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp có quyền biểu quyết của tất cả nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên trong một công ty đại chúng, tổ chức kinh doanh chứng khoán hoặc quỹ đầu tư chứng khoán”. (khoản 1 Điều 1 Nghị định 60/2015/NĐ-CP).
- Giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài được quy định cụ thể như sau:
(i) Trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định: thực hiện theo điều ước quốc tế;
(ii) Trường hợp pháp luật về đầu tư, pháp luật liên quan có quy định: thực hiện theo quy định tại pháp luật đó. Đối với công ty đại chúng hoạt động trong ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài mà chưa có quy định cụ thể: tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa là 49%;
(iii) Trường hợp công ty đại chúng hoạt động đa ngành, nghề, có quy định khác nhau về tỷ lệ sở hữu nước ngoài: tỷ lệ sở hữu nước ngoài không vượt quá mức thấp nhất trong các ngành, nghề (mà công ty đó hoạt động);
(iv) Trường hợp khác ngoài (i), (ii), và (iii): tỷ lệ sở hữu nước ngoài là không hạn chế.
Đối với trường hợp của Sabeco, doanh nghiệp này thực hiện hoạt động kinh doanh trong một số ngành nghề thuộc ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện như kinh doanh rượu, kinh doanh dịch vụ lữ hành (theo Phụ lục IV Luật Đầu tư năm 2014 và Điều lệ công ty năm 2016). Như vậy theo quy định nếu ThaiBev trực tiếp đầu tư mua cổ phần Sabeco thì sẽ bị giới hạn sở hữu là 49%.
Câu hỏi lớn được đặt ra là ThaiBev đã vượt qua giới hạn này để sở hữu số cổ phần kiểm soát 53,59% như thế nào?
Hình ảnh được thiết kế bởi DNP Viet Nam Law Firm
3. Phương thức thực hiện của ThaiBev
Thực tế, ThaiBev đã thông qua một cấu trúc pháp lý phức tạp gồm các công ty con được thành lập tại Hong Kong và Việt Nam để gián tiếp mua lại Sabeco. Dưới đây là sơ đồ mô tả các công ty được thành lập có liên quan đến thương vụ:
3.1. Thông qua BeerCo sở hữu Vietnam F&B và VietBev
Theo sơ đồ có thể thấy ThaiBev thông qua sở hữu 100% cổ phần của Int’ Beverage Holdings, cũng sở hữu 100% cổ phần của BeerCo. Cả 3 công ty này đều được thành lập tại nước ngoài. Tiếp đó, BeerCo nắm 49% cổ phần của Vietnam F&B. Theo quy định, Vietnam F&B là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (khoản 7 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2014). Thực tế BeerCo (cần phải) sở hữu và chi phối Vietnam F&B, vậy tại sao BeerCo chỉ sở hữu 49% cổ phần của công ty này?
Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 23 Luật Đầu tư năm 2014, nếu tổ chức có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên thì phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục đầu tư theo quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài khi mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam. Như vậy, việc sở hữu 49% là một lựa chọn nhằm tránh cho Vietnam F&B gặp các vấn đề về điều kiện và thủ tục như quy định trên.
Tương tự khi Vietnam F&B sở hữu 100% VietBev, lúc này cần xét điểm c khoản 1 Điều 23 Luật Đầu tư năm 2014, VietBev cũng phải thực hiện quy chế tương tự nhà đầu tư nước ngoài nếu có “tổ chức kinh tế quy định tại điểm a khoản này nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên”.
Như vậy, việc sở hữu 49% là một mức an toàn giúp hoạt động của các công ty con tại Việt Nam không gặp các giới hạn về thủ tục và điều kiện đầu tư.
3.2. VietBev mua lại 53,59% cổ phần Sabeco
Khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài là 49%, ThaiBev đã có thể sử dụng Vietnam F&B để thực hiện giao dịch nhưng trên thực tế nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục thông qua thêm một lớp công ty con nữa là VietBev. Câu hỏi tiếp theo được đặt ra là tại sao cần thông qua thêm 1 lớp công ty nữa là VietBev để mua lại Sabeco?
Vấn đề này có thể được lý giải dựa trên hai góc độ:
(i) Thứ nhất, giúp VietBev trở thành doanh nghiệp “thuần Việt”
Theo quy định tại Luật Đầu tư, VietBev được xem là tổ chức kinh tế/nhà đầu tư trong nước (Vietnam F&B không bị xem là nhà đầu tư nước ngoài như đã phân tích tại 3.1). Lúc này VietBev mua lại Sabeco không gặp bất kỳ hạn chế pháp lý nào.
(ii) Thứ hai, giúp giảm các rủi ro trong tương lai liên quan đến 49% sở hữu giữa BeerCo và Vietnam F&B
Rủi ro về thay đổi pháp lý: Xét theo quy định tại thời điểm diễn ra giao dịch, sở hữu của BeerCo so với quy định về tỷ lệ sở hữu đang nằm ở mức an toàn. Tuy nhiên, nhà đầu tư nước ngoài có thể sẽ gặp khó khăn nếu có thay đổi quy định tại Việt Nam. Ví dụ, nếu pháp luật thay đổi cách xác định quyền kiểm soát hoặc định nghĩa lại tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài thì tư cách pháp lý của các công ty tại Việt Nam có thể thay đổi. Vì vậy, việc thông qua một lớp công ty nữa vẫn đảm bảo sự an toàn và ổn định cho giao dịch.
Rủi ro về đánh giá tỷ lệ kiểm soát: Khi sở hữu 49% cổ phần của Vietnam F&B, thực tế có rủi ro đặt ra đối với đảm bảo quyền kiểm soát của BeerCo (ThaiBev) đối với công ty tại Việt Nam bởi đây chưa phải tỷ lệ kiểm soát. Vấn đề này ban đầu được xử lý thông qua các thỏa thuận giữa các cổ đông và ràng buộc về pháp lý, tài chính. Rủi ro có thể xảy ra nếu khả năng kiểm soát thực tế của BeerCo đối với Vietnam F&B được đánh giá lại.
Cuối cùng, VietBev đã mua lại thành công 53,59% cổ phần của Sabeco mà không gặp rào cản pháp lý nào. Việc thông qua một lớp công ty nữa giúp nhà đầu tư nước ngoài đảm bảo tránh khỏi các rủi ro pháp lý khi mua lại công ty mục tiêu trong thương vụ M&A của mình.
Tóm lại, có thể thấy giao dịch M&A giữa ThaiBev và Sabeco đã được thực hiện một các rất ấn tượng về mặt pháp lý. ThaiBev đã khéo léo vượt qua các rào chắn pháp lý đồng thời xử lý rủi ro tiềm ẩn nhằm đảm bảo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc thực hiện các chiến lược dài hạn sau này.
Thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, Quý khách hàng/Quý đối tác muốn biết thêm thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ thông tin dưới đây
=====================================
CÔNG TY LUẬT TNHH DNP VIỆT NAM – DNP VIET NAM LAW FIRM
🏢Lầu 5, Số 52 Đường Nguyễn Thị Nhung, Khu Đô Thị Vạn Phúc, Phường Hiệp Bình Phước, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
📞Hotline: 0987.290.273 (Thạc sĩ Luật sư Đinh Văn Tuấn)
📩 Email: info@dnp-law.com.
Website: https://www.dnp-law.com/vi/
